.
.
Bismillahirrahmanirrahim
.
İmam Cafer Sadık'ın (as) Direnişi, Zorba Güçlerin Fırtınalı Ortamlarında Bile Sönmedi.
İtret (Ehl-i Beyt) mektebinde ilim, yalnızca bireysel bir erdemlik ve fazilet konusu değil, aynı zamanda toplumsal ve dini dirayet üretmenin bir kaynağı ve ümmeti örgütlemenin bir koşuludur.
Ehl-i Beyt İmamları’nın (sa) siyasi hayatını analiz ederken, mücadele kavramı genellikle sert ve askeri çatışmalarla ilişkilendirilir; ancak tarihin dikkatli bir şekilde okunması, cihatın en derin katmanlarının düşünce ve kadro oluşturma alanında gerçekleştiğini göstermektedir. İmam Cafer Sadık (as) dönemi, Emeviler ve Abbasiler arasındaki iktidar değişiminin, görüşlerin yayılması ve entelektüel saldırılar için bir platform sağladığı tarihi bir dönüm noktasıydı.
Bu arada, İmam Cafer Sadık (as), zamanın ihtiyaçlarını derinden inceleyip analiz ederek, o günün şartlarına uygun olarak, hedefe varmanın yolu kılıçla değil, farklı metodlara dayalı yeni bir cephe açmanın gerekli olduğunu tespit etmişti.
Böyle bir ortamda, İmam Cafer Sadık’ın (as) temel stratejisi, her biri farklı bölgelerde tevhid öğretilerinin yayılması ve Ehl-i Beyt okulunun temellerinin atılması için bir merkez haline gelecek yetenekli ve adanmış öğrencilerden oluşan geniş bir ağ yetiştirmekti. Sistematik tartışmalar düzenleyerek, teolojik ve fıkıh ilkelerini açıklayarak ve rakip teorileri kanıtlara dayanarak eleştirerek, İmam hem günün şüphelerine cevap veren hem de medeniyet kapasitesine sahip bir bilgi temeli oluşturdu. Bu model, mücadeleyi bölgesel tepkiler düzeyinden "fikir mühendisliği" düzeyine yükseltti; böylece Şia kimliğinin bütünlüğü, içtihat sisteminin bağımsızlığı ve müminler topluluğunun sapma dalgalarına karşı bağışıklığı, siyasi heyecan yoluyla değil, sürekli bilgi ve anlayış üretimi yoluyla sağladı.
İmam Cafer Sadık (as), İslam tarihinin en önemli dönemlerinden birinde, yani Emevi ve Abbasi hükümetlerinin kesişme noktasında imamlık görevini üstlenmiştir. İmamın bu siyasi dönüm noktasında nasıl bir yaklaşım benimsediği analiz edildiğinde karşımıza çok mükemmel bir taktik çalışması çıkmaktadır.
İmam Cafer Sadık (as) dönemindeki Emevi hükümeti, Hicri 105 yılından Hicri 132 yılına kadar siyasi meselelerle ve hükümet karşıtı hareketlerle mücadele etti. Bu tarihte Abbasiler, Emevileri zalim tahtlarından indirerek iktidara geldiler. Başlangıçta Abbasiler, "el-Riza min A’al-Al-Rasul" sloganıyla halkın dikkatini çekmeyi ve masum İmamların halk arasındaki popülaritesini kendi çıkarları için kullanmayı amaçlıyorlardı.
* * *
Emevilerin Ehl-i Beyt'e (sa) Karşı Kullandığı Medya Taktikleri
İmam Cafer Sadık (as), Abbasilerin gelişiyle sadece hükümetin adının değişeceğini ve hükümetlerinin temellerini güçlendirmek için işleyecekleri suçların bile Emevilerin suçlarından daha büyük olacağını çok iyi biliyordu. Bu nedenle, Abbasilerin eylemlerini asla onaylamadı ve arkadaşlarının ve öğrencilerinin onlarla birlikte hareket etmelerini engelledi.
İmam Cafer Sadık (as), Abbasiler ve Emeviler'in baskıcı yönetimleri arasında ortaya çıkan çatışmalardan yararlanarak beşinci İmam- İmam Muhammed Bakır'ın (as) dini ve deneysel öğretilerini sürdürdü.
Ehl-i Beyt’in (sa); otoriter ve din karşıtı güç yapısıyla mücadelesinde faaliyetlerinde iki ana düzey arasında bir ayrım yapılmalıdır:
Birincisi, doğrudan siyasi eylem düzeyi; ikincisi ise bilgi kaynağı-kültürel mücadele düzeyi.
Aşura'dan sonra İmamların, özellikle İmam Cafer Sadık’ın (as) stratejisi, bir nevi savaş alanının yeniden tasarlanmasıydı. Yani, çatışmanın ağırlık merkezini kılıç alanından düşünce, eğitim, daha az maliyetli sosyal örgütlenme ve ifrat ve tefriti olmayan ortayollu dini güç üretimi alanına kaydırmaktı.
Bu çerçevede, bilimsel hareket aynı direnişin daha kesin bir formülasyonu olarak düşünülebilir; yani, Muhammedi İslam'ı tahriften korumaya, Ehl-i Beyt'in bilimsel otoritesini yeniden tesis etmeye Tağut ve zalime karşı uzun vadeli bir direniş için toplumsal bir kapasite oluşturmaya yönelik amaçlı bir çabaydı. Aslında, tağut ve zalim siyaset ve propaganda yoluyla dinin resmi ve arzu edilen yorumunu kurmaya çalıştıysada, Ehl-i Beyt'in bu dönemdeki yanıtı, hem yeni soruları yanıtlayabilecek hem de toplumu entelektüel ve ahlaki olarak bağışıklık kazandırabilecek rakip bir bilgi kaynağı sistemi üretmek ve kurmak olmuştur.
* * *
İmam Cafer Sadık’ın (as) Hareketinin Kapsamı
İmam Cafer Sadık’ın (as) bilimsel hareketine bakıldığında üç önemli nokta gözlemlenebilir:
1- İmamet dönemi, Emevi hanedanlığının zayıflaması ve iktidarın kademeli olarak Abbasi hanedanlığına geçmesi gibi önemli gelişmelerle aynı zamana denk geldi; bu da baskının ve iç çatışmaların yoğunlaşmasında bir tür boşluğa yol açtı.
Bu durum kalıcı bir özgürlük anlamına gelmese de, ilmi ve akademik faaliyetlerin, öğrenci ağlarının, çalışma ve tartışma gruplarının kurulmasının daha az güvenlik maliyetiyle devam etmesi için bir fırsat yarattı.
2- Aşura'dan sonra İslam toplumu, bir yandan iktidarın resmi yorumları, diğer yandan dini çatışmaların ve ortaya çıkan soruların büyümesiyle birlikte, çok sayıda entelektüel, hukuki ve teolojik akımla karşı karşıya kaldı. Böyle bir ortamda, dinin hakikatini savunmak sadece halka açık vaazlarla mümkün değildi; planlı bilgi üretimi, temellerin kesin açıklaması ve tartışma alanında dini savunabilecek âlimlerin yetiştirilmesi gerekiyordu. Bu nedenle, bilimsel hareket, tarihsel bir gerekliliğe, yani bilimsel otoriteyi korumaya ve dinin yorumunun iktidar aygıtına veya güvenilmez akımlara aktarılmasını önlemeye yönelik doğrudan bir yanıttı.
3- Tağut ve zalim mücadele etmek, sadece bir yönetimi red etmek değil, aynı zamanda onun entelektüel sistemine ve mekanizmalarına karşı koymaktır. İmam Cafer Sadık (as), eğitime odaklanmayla öğrenci yetiştirip bilgi aktarım ağını şekillendirerek, pratikte insan ve kurumsal sermaye yarattı; bu sermaye, siyasi baskı zamanlarında bile devam etmekte, toplumu çarpıtırılan siyasi ve tiranlık dalgalarına karşı aşılayabilmeyi. Bilgi, etik, akıl yürütme ve eğitim yoluyla toplumsal adalet kapasitesini artıran bir direniş haline getirmekti.
Bu şekilde, İmam Cafer Sadık’ın (as) bilimsel cihadi hareketi sıradan bir faaliyet değil, o tarihsel dönüm noktasında Tağut ve zalime karşı verilen akıllıca mücadelenin ana biçimiydi; bu mücadele, bölgesel tepkilerden ziyade kalıcı değişim için entelektüel ve insani temeller oluşturmaya dayanıyordu.
Bu boyuta, yani bilimsel cihadı stratejik bir perspektiften anlamaya dikkat etmenin gerekliliği, İmam Cafer Sadık’ın (as) bilime verdiği özel önemin, İslam toplumunun aynı anda siyasi, entelektüel ve kurumsal krizlerle karşı karşıya olduğu bir döneme denk gelmesinden kaynaklanmaktadır. Bu eşzamanlılık bize, İmam'ın liderlik mantığında bilimin sadece bireysel bir erdem değil, aynı zamanda toplumsal ve dini güç üretmenin bir kaynağı ve milleti örgütlemenin bir koşulu olduğunu göstermektedir.
Aslında, bu koşullar altında bilim alanının bilinçli olarak seçilmesi, eğer amaç dirençli ve yetenekli bir toplum inşa etmekse, gücün bilgi yoluyla yeniden üretilmesi gerektiği yönünde önemli bir mesaj taşımaktadır.
Bu çerçevede güç, yalnızca yaygın anlamıyla siyasi güç anlamına gelmez; bunun yerine, resmi propagandaya karşı açıklama ve ikna etme gücü, doğruyu yanlıştan ayırt etme gücü, toplumsal yaşamda hukuki yasama gücü ve insan kaynakları eğitimi yoluyla kurumlar inşa etme gücü de dahil olmak üzere bir dizi yeteneği ifade eder.
Bilimsel cihadı stratejik bir perspektiften anlamanın, yani bu boyuta dikkat etmenin gerekliliği, İmam Cafer Sadık’ın (as) bilime verdiği özel önemin, İslam toplumunun aynı anda siyasi, entelektüel ve kurumsal krizlerle karşı karşıya olduğu bir döneme denk gelmesinden kaynaklanmaktadır. Bu eşzamanlılık bize, İmam'ın liderlik mantığında bilimin sadece bireysel bir erdem değil, aynı zamanda toplumsal ve dini güç üretmenin bir kaynağı ve milleti örgütlemenin bir koşulu olduğunu göstermektedir.
Bu bilgi katmanlarına sahip olmayan bir toplum, aralıklı olarak siyasi eylemde bulunsa bile, analiz araçları, yargı ölçütleri ve kolektif yol haritası zayıf olduğu için aşınmaya ve sapmaya maruz kalır. Bu nedenle, İmam Cafer Sadık’ın (as) bilime olan bağlılığı bir tür pekiştirme olarak düşünülebilir; hem dini kimliği bozulmadan koruyan hem de toplumsal uyumu yaratan bir bilim.
İnanç ilkeleri ve ahlaki temeller açıklığa kavuşturulup kanıtlandığında ve pratik dallar duyarlı bir hukuk sistemi şeklinde düzenlendiğinde, toplum tepkisel ve dağınık bir durumdan çıkarak, genellikle örgütlü cehalete ve kamuoyunun yönlendirilmesine dayanan tiranlığa direnebilecek bir öz farkındalık düzeyine ulaşır.
Günümüzde bilim ve bilgiye dayanmak, kalıcı bir otorite için hâlâ bir koşuldur; bu nedenle, İslam Devrimi'nin şehit lideri Ayetullah İmam Ali Hamanei'nin (ra) bilimsel harekete, açıklama cihadına ve sistematik ve ağ tabanlı çalışmanın gerekliliğine yaptığı tekrarlanan vurgu, aynı İmam Sadık mantığının bir uzantısı olarak yorumlanabilir. Eğer amaç İslam Cumhuriyeti’ni istikrara kavuşturmak ve devrimin ideallerini günümüzün karmaşık dünyasında ilerletmek ise, etkili bir strateji, bilimsel-örgütsel bir mücadele olarak İmam Sadık’ın izlediği aynı yoldur. Sonuç olarak, İmam Cafer Sadık’ın mirasının bir fıkıh okulunun ötesine geçtiği ve medeniyet kurma direnişinin bir modelini sunduğu söylenebilir.
O bize, Tağut’un tiranlık döngüsünden kurtulmak için önce cehalet ve entelektüel bağımlılığın zincirlerini kırmamız gerektiğini öğretti. Bu stratejik vizyon, bilimi kütüphanelerin sınırlarından çıkarıp, bağımsızlık ve adaleti sağlamak için toplumun itici gücüne dönüştürüyor. Bugün, sürdürülebilir herhangi bir değişim için, aynı mantığa geri dönmek zorundayız; bilginin, yeteneğin temeli ve tarih bağlamında hukukun üstünlüğünü gerçekleştirmenin gerekli bir koşulu olduğu bir mantığa.