.
.
İslâmî ve geleneksel tıptaki dört mizaç ve iki ana mizaçların bilimsel ve tecrübî özellikleri
Daha geniş bilgi için bakınız:
"American Journal of Alternative and Complementary Medicine" bilimsel dergisinde yayınlanan "Hot and Cold NATURES and Some Parameters of Neuroendocrine and Immune Systems in Traditional Iranian Medicine: A Preliminary Study" makalesi
Derleyen: Ali Rıza Akbulut
Dr. Şehram Şehabi'nin bilimsel araştırmasında dört mizacın karakteristik ve ortalama özellikleri ve bu mizaç ve hıltların galebesi durumunda oluşan sağlık sorunları ve davranış bozuklukları..
Sıcak ve soğuk mizacın immünolojik fonksiyonunun özeti
Urmiye Tıp Bilimleri Üniversitesi akademik öğretim üyesi ve proje yöneticisi Dr. Şehram Şehâbi, yaptığı araştırmada sıcak mizaçlı kişilerin çevresel sempatik sinir sistemi aktivitesinin daha fazla, adrenal sempatik aktivitesinin ise daha az olduğunu, adrenal kortikosteroidlerin, parasempatik sinir sisteminin ve vagus sinirinin daha az aktif olduğunu buldu.
Soğuk mizaçlı kişilere oranla sıcak mizaçlıların çevresel sempatik sinirlerinin aktivitesi daha fazla, adrenal sempatik aktivite, adrenal kortikosteroid aktivitesi ve parasempatik sinir sisteminin (vagus siniri) ise aktivitesi daha azdır. Ayrıca içlerindeki sitokin düzeninin eğilimi soğukkanlı insanlara göre daha çok TH2'ye yöneliktir.
Dolayısıyla soğuk mizaçlı kişilerde çevresel ve adrenal parasempatik sinir sistemi ve vagus sinirleri daha aktif, adrenal kortikosteroidleri daha çok çalışır. Sitokin düzenlerinin faaliyeti ise daha çok TH1'e yöneliktir.
Dr. Şehram Şahabi bilimsel bir heyetle yaptığı bu çalışmada fizyolojik özellikleri şöyle sıralar:
* * *
Soğuk mizacın fizyolojisi
Genel özellikler
Soğuk ortamda normaldekinden daha çok soğukluk hissi yaşadıkları olur. Soğuk ortamda pek duramazlar. Sıcak havada bedenleri hâlâ soğuk kalır. Parmak uçları sıcak havada yine soğuktur. Sıcak içecekleri tercih etmeleri uygundur. Fazla aç kalamazlar. Enerji eksiklikleri yaşarlar. Fazla sağlıklı olmazlar. Soğuk algınlığına kapılmaları çabuk olur ve tekrar tekrar yaşanabilir. Tansiyonları düşer. Soğuk tabiatlı gıdaları tükettikten sonra problemler yaşarlar.
* * *
Balgamî (soğuk ve nemli) mizaçlılar
Balgamilerin bedenleri iri veya şişman, yüzleri serin, taze ve beyazımsı, saçları diğerlerine oranla daha çok düz, ya da bazen kıvırcıktır. Saç rengi bazen sarışın olur veya grileşme görülür. Saçları seyrek ve aralıklıdır ve hızlı çıkar, derileri yumuşak, fiziksel kabiliyetleri pasif ve tembel olurlar. Birşeye hırslılık, isteklilik, açgözlü ve paragözlü olmak onlarda rastlanır. Hafızaları güçlüdür, ilgisizlik ve ihmâlkârlık da vardır.
Kuvvetsiz, iradesiz veya cılız olurlar, dalgın ve düşüncelidirler, yavaş uyanırlar, duyarsız ve anlayışsız oldukları müşahede olunur, fazla konuşmazlar, susuzlukları az, ama iştahları yüksek olur, tükürük salgıları çoktur. Uykuları ağırdır. Çok uyurlar ve uykuları çok yararlı olmaz. Sindirimleri zayıftır ve hazımsızlık yaşarlar. Ekşilik hissinden yakınmaları olur.
* * *
Sevdai (soğuk ve kuru) mizaçlılar
Sevdai kimselerin vücudu kemiksidir, benizleri soluktur veya ten renkleri esmere ve koyuya çalar, gözlerinde gri lekelere rastlandığı olur, saçları kıvırcık veya seyrektir, saç rengi koyu olur, kısmî kellik yaşadıkları olur. Grileşme onlarda diğerlerine oranla daha çoktur. yavaş büyüme de sık görülür, ciltleri kurudur, iştah hisleri yavaş gelir, dalgın ve düşünceli olurlar, duyarlı ve alıngan, içe dönüktürler, çekingendirler ve sokulgan değildirler, hareket kabiliyetleri yüksektir, karamsar ve sıkılgandırlar, hayal kırıklığına uğrar, kaygılı, ürkek ve utangaç olurlar, susuzluk hissi geç ve zayıftır, abur cubura iştahları olur, yanlış iştah ve istekleri olur, kas spazmı ve saçın ağır çıkmasına onlarda rastlanılır, uykuları hafiftir, uykusuzluk ve uyuyamama hastalığı onlarda görülür, rahatsızlık hissi ve kabus da yaşadıkları olur. Burun kanaması, mide ekşimesi ve kabızlık semptomları onlarda görülür. Ağız çevresinde egzama ve çatlamalar da görülebilir.
* * *
Sıcak mizaçlıların fizyolojisi
Genel manada Sıcak havada ortalamadan daha çok sıcaklık hissi yaşarlar. Soğuk havada bedenleri kolay ısınır. Parmak uçları sıcak olur. Soğuk içecekleri tercih ederler. Aç kalmaları genellikle kolay olmaz. Enerjileri yüksek olur. Sağlıklı ve güçlü hissederler. Göz ve kafa ağrısı yaşarlar. Normal ortamlarda da ânî sıcaklık hisleri olur. Yüksek tansiyon yaşarlar. Sıcak tabiatlı gıdaları tükettikten sonra problemler yaşarlar.
* * *
Demevi (sıcak ve nemli) mizaçlılar:
Kaslıdırlar. Yüz hatları tazedir. Ten rengi kırmızıya çalar. Saçları dalgalı olur. Sarışın saçlı olabilirler ama saçları griye dönmez. Saçları yoğun veya kısmî kel olabilir ama hızlı çıkar. Tenleri yumuşaktır. Fiziksel kabiliyetleri aktif ve güçlüdür. Zeka ve kavrayışları yavaş olur. Edinimleri zayıftır. İhmâlkârlık da ederler. Dışa dönüktürler. Sosyal ve girişkendirler. Az konuşurlar. Kararlı ve inatçıdırlar. Sarsılmaz ve ısrarlı olurlar. İyimserdirler. Açlık hisleri normaldir. Dilleri daha kırmızı olur. Dilde tatlılık hissi yaşarlar. Keyifsizlik yaşarlar. Başkalarının acılarını paylaşırlar. Sabırsız, aceleci ve düşüncesiz olurlar. Saç dökülmesi yaşarlar. Diğerlerine oranla daha çok burun kanamaları olur. Diğer insanlardan daha çok terlerler.
* * *
Safrâî (sıcak ve kuru) mizaçlılar
Bedenleri zayıf ve ince olur. Benizleri sararır ve solgun olurlar. Gözlerinde sarı lekeler görülür. Saçları diğerlerinden daha kıvırcık ve koyu olur, griye dönmez. Saçları çok sık ve yoğun olsa da diğerlerine göre daha yavaş çıkar. Ciltleri kurudur. Zekaları güçlüdür. Sinirlerinin uyarılması yüksektir. Duyarlı, duygulu ve alıngandırlar. Çok konuşurlar. Dayanıklı, cesur, azimli ve iradelidirler.
Aceleci ve hızlı davranırlar. Susuzluk hisleri diğerlerine oranla daha çoktur. İştahları düşük olur. Çok terlerler. Uyumakta zorluk çekerler. Uykusuzluk ve uyuyamama hastalıkları olur. Kâbus yaşarlar. Ağızlarında kuruluk, dudaklarında egzama ve çatlamalar olur. Ağızları kalın ve kaba olur. Ağızda ekşi tat hissederler. Burunlarında kuruluk olur. Burun kanaması yaşarlar. Kabızlık yaşadıkları da olur.