19 Eylül 2020 Cumartesi Saat:
01:58
11-08-2020
  

Haber-i Vâhid'in Güvenilirliği

Haber-i vahid, ravisi ister bir kişi olsun ister birçok kişi, kesin yakîn ve ilim sağlamayan haberdir..

Facebook da Paylaş

 

 

 

 

 

 

Ehlader Araştırma Bölümü

 

 

Dinî savları ve içerisinde de Mâsûmlar’ın (a.s) siyerini isbatlama kaynakları ve yollarından bir diğeri, rivayet kitaplarında nakledilen haberler ve hadislerdir. Nakledilen haber ve hadisin tek başına itibarı ve değerinin olmadığı açıktır. Ancak özel durumlarda ve özel kıstas ve ölçülerle hüccet olması ve itibar kazanması mümkündür.

 

Sözlükte “araya zaman girmekle beraber kesintiye uğramaksızın devam etmek, birbiri ardınca gelmek” anlamındaki vetr kökünden türeyen mütevâtir kelimesi kelâm ve fıkıh usulünde konusunun doğruluğu bilgisini bizzat kendisi veren haberi ifade eder; böyle bir haber için gerekli görülen şartlar çerçevesindeki nakil keyfiyetine de tevâtür denir. Haberi nakledenlerin aynı anda ve birlikte değil farklı zamanlarda ve birbiri ardınca nakletmiş olmaları sebebiyle böyle bir adlandırma yapılmıştır.

 

Şimdi habere hüccet ve itibar değeri katan durumlara kısaca değinelim:

 

1- Mütevatir Haber

 

Mütevatir haber, haberi bildirenlerin, yalan üzerinde işbirliği ve hata yapma ihtimallerinin söz konusu olamayacağı kadar fazla olduğu haberdir.

 

Bu tür haberin hüccet (delil) oluşu ve itibarında, algılanabilen ve algıya yakın tüm konularda, aklen hiç şüphe yoktur. Fakihlerin ve İslâm âlimlerinin hadislerde dayanakları, mütevatir habere güvendir. Bu güvenin sırrı, mütevatir haberin yakîn (kesinlik) sağlamasıdır. Kesin, şüphesiz olan yakînin hüccet oluşu ve itibarı ise açıktır. Elbette bu itibar, tüm haber ravileri zincirinin mütevatir olması şartına bağlıdır. Şöyle ki, çeşitli kişilerin, haberi doğrudan İmam’dan nakletmiş olmalıdırlar. Bir kişi İmam’dan nakletmiş, diğerlerinin de öbür kişiden nakletmiş olması kabul edilemez.

 

Bununla birlikte söz ve fiilin isbatı için mütevatir haber açık ve güven sağlayan bir yoldur. Bu yüzden her mükellef için hüccettir. Hadislerde mütevatir haberlere çeşitli örnekler vardır.

 

2- Güvenilir Haber-i Vahid

 

Haber-i vâhidin dinde delil olup olmadığına dair görüşlerin, I. (VII.) yüzyılın sonlarına doğru itikadî mezheplerin ortaya çıkması ve fıkhın II. (VIII.) yüzyılın ilk yarısında tedvin edilmeye başlanmasıyla birlikte zuhur ettiğini söylemek mümkündür. Haber-i vâhidin “bir kişinin rivayet ettiği haber” anlamında kavram olarak kullanıldığına dair ilk bilgiler Ebû Hilâl el-Askerî’nin el-Evâʾil’inde görülmekte.

 

Birçok âlimin hüccet ve muteber kabul ettiği bir diğer haber, ravileri güvenilir kişilerden olan tek ve gayri mütevatir haberdir.

 

Haber-i vahid, ravisi ister bir kişi olsun ister birçok kişi, kesin yakîn ve ilim sağlamayan haberdir. Aynı şekilde insanın içeriğine yakîn edemediği sayıda ravisi olan haber de haber-i vahiddir. Bu tür haberin, ravilerinin güvenilirliği kesin olmadıkça, itibarı yoktur.

 

Güvenilir haber-i vahidin itibarı üzerinde ittifak vardır. Ancak itibarını kanıtlamada, hüccet oluşunun niceliğini ve delilini göstermede ihtilaflar söz konusudur.

 

İmamlar’ın (a.s) sözlerinden birçoğu ve amelî siyerlerinin birçok bölümü bu yöntemle isbatlanır.

 

3- Doğru Karinelere Sahip Haber-i Vahid

 

Haber-i vahidin ravilerinin güvenilirliği belli değilse, ama haberin içeriğine dair aklen itimat ve itminan sağlayacak (tatmin sağlatacak) karineler ve şahitler varsa, bazı kaynaklara göre böyle bir haber hüccettir ve muteberdir. Zira bir haber ya ravilerin güvenilir olması sebebiyle -ki önceki güvenilir haber-i vahid konusunda buna değinildi- veya haberin içeriğini onaylayan karinelerin varlığı sebebiyle itibarlı ve hüccet sayılır.

 

Haberin doğruluğunu gösteren karinelerin sınırları çizilemez, ancak bazıları şöyledir:

 

- Ravilerin sayısı; bu tür haber, istilahta “müstefiz haber” şeklinde adlandırılır.

 

- Haberin içeriğinin ayetlerle ve rivayetlerle uyumlu olması.

 

- İslâm’ın ruhuyla uyumlu olması.

 

- Muteber aklî, akılcı ve ilmî ölçülerle uyumlu olması.

 

- Karşıt bir haberin olmaması.

 

- Haberde takiye ihtimalinin olmaması.

 

- Muteber kaynaklarda haber ravilerinin zayıf olarak nitelendirilmemesi.

 

Bu karinelerden birkaçı ya da hepsi haber-i vahidde toplanırsa itminan ve güven kaynağı olmaları mümkündür.

 

 

Facebook da Paylaş
YORUMLAR
Henüz Yorum Yok !
Kategorideki Diğer Haberler