26 Şubat 2020 Çarşamba Saat:
16:10
13-12-2019
  

Ehl-i Beyt Mektebi'nin Önemli Hadis Kitabı: Kâfi

Kütüb-i Erba’a olarak bilinen ve Ehl-i Beyt Mektebi tarafından çok önemli kabul edilen dört hadis kitabından bir tanesi el-Kâfi'dir.

Facebook da Paylaş

 

 

Ehlader Araştırma Bölümü

 

 

el-Kâfi, Sıkatu'l İslam Muhammed b. Yakub Kuleynî (ö. 329)[1]

 

Sıkatu'l İslam ve Reisu'l Muhaddisin unvanıyla da bilinen Ebu Cafer Muhammed b. Yakub Kuleynî, İran’ın Rey şehri Kuleyn kasabasında[2] âlim ve zahid bir ailede dünyaya geldi. Kuleynî’nin doğum tarihi tam olarak bilinmese de çeşitli hesaplamalarla onun hk. 255 yılları yani İmam Mehdi’nin dünyaya gelişinden kısa süre önce veya sonra doğduğu tahmin edilmektedir.

 

Tarih kaynaklarında kesin bir kayıt olmasa da Kuleyni’nin hadis toplamak üzere Kufe, Bağdat, Şam ve Ba’lebek gibi şehirlere gittiği bilinmektedir. Rey şehrinde Şeyh-i Şia unvanıyla bilinen[3] Kuleyni, hk. 327 yılında yani vefatından bir iki yıl önce Bağdat’a gidip hadis eğitimi ile meşgul olmuştur. Kuleyni’nin Kâfi’yi yazmak için yirmi yıl çaba sarfettiği bilinmektedir buna göre bu mecmua İran’ın Kum veya Rey şehrinde yazılmıştır.[4]

 

Merhum Kuleyni, Ali b. İbrahim Kummi, Muhammed b. Yahya Attar, Ebu Ali Aş’ari, Hüseyn b. Muhammed, Ahmed b. İdris, İbn Ferruh Saffari ve İbn Ukde gibi büyük âlimlerin huzurundan faydalanmıştır. Fakat üstatları arasında Kuleyni’ye en çok etki bırakanın Ali b. İbrahim-i Kummi (Tefsir-i Maruf’un Yazarı) ve Muhammed b. Yahya Aş’ari olduğu bilinmektedir.

 

Kuleyni’nin öğrencileri arasında ise Ebu’l Kasım Cafer b. Kavleviyeh (ö. 367), Ebu Muhammed Harun b. Musa (ö. 385), Ebu Galib Ahmed b. Muhammed (ö. 368) gibi her biri hadis, fıkıh, rical ve çeşitli ilimlerde ün yapmış şahsiyetlerden bahsedebiliriz.[5]

 

Merhum Kuleyni’nin diğer ilmi çalışmalarından bazıları ise şöyledir:

 

1- Tabir’ur-Rüya

2- er-Reddu a’la Karamite

3- Resail’ul E’imma

4- Kitab’ur Rical[6]

 

Muhtelif konular dâhilindeki ilmi çalışmaları, Kâfi’deki hadislerin düzen ve sıralama metodu, bölüm ve başlıklar için belirttiği konular ve bazı rivayetlere getirilen kelam şerhlerinden yola çıkarak Kuleyni’nin hadis ilminde derin bilgi taşıdığını ve kelam, fıkıh gibi diğer İslami konulara da vakıf olduğunu söyleyebiliriz.

 

Kuleyni hk. 328 veya 329 yılında fani dünyaya veda etti ve Bağdat’ta toprağa verildi. Vefatından yıllar sonra mezarı yıkılıp, bedeninin sapasağlam olduğu görülünce dönemin valisi tarafından mezarına bir türbe yaptırıldı.[7]

 

Kâfi, Şia’nın ilk ve en kapsamlı hadis kaynağıdır ve bazılarının deyişiyle onun seviyesinde henüz bir kitap yazılmamıştır. Usul’de iki, furu’da dört ve ravza’da bir ciltten oluşan Kâfi toplamda 30 kitap, 326 bâb ve 16199 rivayetten oluşmaktadır.[8]Son dönem âlimlerince bunlardan 5072’si sahih, 144’ü hasene, 1118’i muvassak ve 9485’i zayıf olarak kabul edilmiştir.

 

Öyle görülüyor ki Kâfi ismi yazar tarafından bu hadis mecmuasına verilmemiştir. Çünkü Kuleyni mukaddimede buna değinmemiştir. Sadece; “Yanında dinin tüm alanlarını kapsayan, ilim arayan kimseye kifayet edecek, yücelmek ve hidayet isteyene ise referans sayılacak kapsamlı ve kâfi (yeterli) bir kitabın olmasını arzu ediyorsun.”[9]diyerek müminlerin dini ihtiyaçlarına kâfi gelecek bir kaynak hazırlamak istediğini anlıyoruz.[10]

 

Birçok araştırmacıya göre Kuleyni Kâfi kitabını yazmak için yirmi yılını vermiştir. Bu uzun süre Kuleyni’nin hadis seçiminde ve hadislerin uygun bâblara yerleştirmede oldukça dikkatli davrandığını gösteriyor.[11]

 

Kâfi’nin Özellik ve İmtiyazları

 

1- Kâfi’nin Kapsamı: Diğer tüm hadis kaynaklarına nazaran hatta “Men La Yahzuru’l Fakih”, “Tahzibu’l Ahkâm”ve “İstibsar”gibi ilk hadis mecmualarına kıyasla daha kapsamlı ve geniş bilgilere sahiptir. Çünkü sadece ahkâm veya dini hükümlerle yetinmeyerek ahlak ve inanç konularına dair hadisleri de içermektedir. Şüphesiz Şeyh Tusi ve Şeyh Saduk da derledikleri hadis mecmualarında yalnızca dini hükümler içeren hadislere değil, tüm konuları içeren çalışmalar içinde olsalardı bugün Şia’nın hadis mirası daha zengin ve daha kapsamlı olurdu. Bu bağlamda merhum Feyz, Kâfi’yi övgüyle anarken diğer hadis mecmualarını da akaid ve ahlaki hadisler ihtiva etmedikleri için eleştirmiştir.[12]

 

2- Takdire Şayan Dizim: Merhum Kuleyni bu denli kapsamlı bir hadis mecmuası hazırlayan ilk kimsedir. Yani kendisinin örnek alabileceği bir kaynak olmadığı halde bâblar ve başlıkları incelerken şaşırtıcı bir düzen ve tertiple karşılaşıyoruz. Usul’ü Furu’ya mukaddem kılması ve ardınca Ravza’yı eklemesi kitaptaki itinalı düzeni gösteren unsurlardandır. Usul-i Kâfi’de önce akıl ve cehalet sonra ilim daha sonra tevhid ve hüccet kitaplarının gelmesi de buradaki inceliği göstermektedir. Çünkü insanı hayvandan ayıran ve dinin usul ile furu mevzularında temel faktör akıldır. Aklı yönlendiren ve değerli kılan ise ilimdir.

 

Akıl ve ilimden sonraki adım ise Allah’ı tanımaktır ve daha sonra da Nübüvvet ve İmamet makamlarını tanımak. Çünkü Hz. Peygamber (s.a.a) ve İmamlar (a.s) İlahi ilkelerle halkı hidayet etmekle yükümlü olan kimselerdir.

 

Kitaptaki diğer bölüm ve bâblar da aynı şekilde belirli bir düzen dâhilinde sıralanmışlardır.

 

Bugüne kadar Kâfi’ye birçok şerh yazılmıştır bunlardan bazıları ise şunlardır:

-Miratu’l Ukul fi Şerh-i Ahbari Al-i Resul[13],

-Şerh-i Sadru’l Mutaallihin[14]

-Şerh-i Molla Salih Mazenderani[15]

 

 

 

 

 


[1]     كافى، ثقه الاسلام محمد بن يعقوب كلينى

[2]     Daha fazla bilgi için bkz. Mü’cemu’l Buldan, c. 4, s. 303

[3]     Rical-i Necaşi, s. 266

[4]     Mukaddime-i Mü’cem Biharu’l Envar, s. 63

[5]     el-Kuleyni ve’l Kafi, s. 52, İlm-i Hadis, s. 261-263

[6]     el-Fihrist, s. 210, el-Kuna ve’l Alkab, c. 3, s. 121

[7]     Daha fazla bilgi için bkz. el-Kuna ve’l alkab, c. 3, s. 163

[8]     Kafi’deki hadislerin sayısı hakkında 16121, 16000, 15176 gibi rakamlar zikredilmişse de 16199 hadis ihtiva ettiği genel kanaate uygundur. Daha fazla bilgi için bkz. Mukaddime-i Mü’cem Biharu’l Envar, s. 65. Mir’atu’l Ukul, c. 2, s. 437, Gozide-i Kafi (Kafi’den Seçmeler), c. 1, s. 21, ez-Zari’a, c. 17, 2. 245

[9]     Mukaddime-i Kafi, c. 1, s. 9

[10]    Pejuheş-i der Tarih-i Hadis-i Şia (Şia hadis tarihi üzerine bir araştıma), s. 470

[11]    Mukaddime-i Mü’cem Biharu’l Envar, s. 63

[12]    Vafi, c. 1, s. 5

[13]    مرآة العقول فى شرح اخبار آل الرسول

[14]    شرح صدر المتالهين

[15]    شرح ملا صالح مازندرانى

 

 

 

 

 

Facebook da Paylaş
YORUMLAR
  • ve   15-12-2019 18:07

    Bu kitabın türkçe tercümesi mevcutmu? Eger mevcut değilse bir vicdan ve sorumluluk sahibinin çevirmesi temennisi ile.

Kategorideki Diğer Haberler